Komorów na mapach w XIX w (1)

Wiek XIX charakteryzował się znacznym rozwojem cywilizacyjnym, jednak nie ustrzegł się od negatywnych zjawisk związanych z wojnami europejskimi w tym napoleońską a w samej Polsce powstaniami narodowymi. Postęp a także wojsko wymagało coraz dokładniejszych informacji o poszczególnych terenach, co skutkowało rozwojem kartografii. Powstało w tym czasie wiele map wydanych w wielu krajach Europy. Mapy były nowelizowane stosunkowo często z tym, że najdokładniejsze miały przeznaczenie wojskowe.

Mapy z początku XIX w. głównie wykonywane były przez trzech zaborców: Rosję, Prusy i Austro-Węgry.

Na mapie z 1802 r. pojawia się pierwszy raz Nowawieś jako jedno słowo a nazwa Pęcic pisana jest przez Pencice. Pojawia się też specjalnie zaznaczony pałac w Helenowie jako Hof Hellenow.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 9.  1802r.  D.Gilly.  Special Karte von Suedpreussen – aus der  Koniglichen grossen topographischen Vermessungs – Karte Berlin (zbiory Biblioteki Narodowej).

Na mapach z 1802, 1808 i 1811 r.  brak jest skrzyżowania w Jankach rozgałęziających drogę wylotową z Warszawy na Kraków i Katowice. Jest tylko droga prowadząca do Nadarzyna i dalej.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 10 – 1808 - Neuste Karte von ganz Preussen und Herzogthum Warschau – nebst dem angranzenden oesterreichischen und russischen Anteil von Polen – Wien 1808 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Mapa poniżej z 1811 r.  pokazuje kościół w Pencicach jako jedyny w okolicy, karczmy w Pencicach, Granicy i Komorowie oraz  stosunkowo dużą ilość młynów wodnych – w Komorowie, Pencicach, Pruszkowie, Michałowicach, Raszynie  i dwa w Falentach Starych i Nowych (alt i neu). Nowawieś występuje jako jedno słowo. Obecne Paluchy to Palluchy, Sękocin ma nazwę Senkocin.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 11. 1811r.  FW Streit, CF Weiland – Topographisch – militairische Charte  von Konigreichen Preußen und Polen Grossherzogthum Posen in 85 Sektionen – Weimar 1811 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Jako ciekawostkę można przedstawić legendę do powyższej mapy obfitującej w szczegóły istniejących na terenie obiektów.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 12. Legenda do mapy z 1811r. przedstawionej na Fot. 11

Podobne szczegóły zawiera mapa z 1812 r. wydana w Rosji – Ciekawostką jest, że dalej Nowawieś i Pencice mają tu dalej inną pisownię niż obecnie.

Kliknij, by powiększyć
Fot.13. 1812r.  Semitopograficzeskaja Karta Carstwa Polskogo – ST.Petersburg – 1812 (zbiór Biblioteki Narodowej).

Mapa z 1818r.  jest trochę mniej dokładna od mapy poprzedniej jednak jest to usprawiedliwione faktem, że jest to wycinek dużej mapy obejmującej całe Prusy

Kliknij, by powiększyć
Fot. 14. 1818r.  FB Engelhardt, General - Karte von dem Preussischen Starte – Halle 1818r. /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Poniżej zaznaczono jak na mapie Prus i Zaboru Pruskiego naniesiono siatkę  jej podziału na poszczególne części dla celów wydawniczych.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 15. 1818r. "Ubersicht..." całościowa mapa z której pochodzi wycinek przedstawiony na Fot.14 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa z 1821r. ma przeznaczenie czysto wojskowe i pokazywała tylko te miejscowości, które mogły być przydatne dla wojska, jego aprowizacji i zakwaterowania. Podziałka i położenie miejscowości w stosunku do stron świata jest dosyć dowolne.

Kliknij, by powiększyć
Fot.16. 1821r. Karta zbioru do okolic Warszawy zdiętych przez Officierów Kwatermistrzostwa G. pod Dyrekcją Pułkownika Wyszkowskiego – Plany Warszawy 1815-1831 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Poniżej strona tytułowa powyższej mapy.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 17. 1821r. Strona tytułowa mapy z Fot. 16 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Na następnej mapie pochodzącej z Atlasu Królestwa Polskiego autorstwa Juliusza Kolberga, chyba najbardziej znanego geografa tych czasów, pojawia się po raz pierwszy skrzyżowanie dróg w Jankach.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 18. 1826-27r. J.Kolberg – Atlas Królestwa Polskiego Warszawa 1826-27r. (zbiory Biblioteki Narodowej). Mapa ta zawiera bardzo wiele szczegółów, które przedstawiono w legendzie mapy, jak wielkości miast, instytuty religijne i naukowe, sądy i trybunały, fabryki, papiernie itp.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 19. Legenda do atlasu z Fot. 18 /zbiory biblioteki Narodowej/.

Atlas ten rozrysowany był dla poszczególnych województw.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 20. 1826r. Strona tytułowa atlasu z Fot. 18 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Ciekawą mapą w dużej skali jest „Plan okolic Warszawy” dla celów wojskowych na którym przedstawiono pojedyncze budynki w miejscowościach. Szkoda tylko, że jest mało czytelna jako reprodukcja. Obecna miejscowość Tworki nosi tu nazwę Tworków tworząc jakby jedną dużą wieś razem z Malichami i Regułami.

Widać rozbudowany Pruszków o zwartej zabudowie w postaci zbliżonej do kwadratu.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 21. 1829r.  Plan okolic Warszawy – Leve et litographie par le Quart Maitral G-al. De I Armie Polonaise en 1829 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa też autorstwa J.Kolberga z 1832 r. jest uaktualnieniem Atlasu Królestwa Polskiego z 1826 r.  Komorów i Helenów są tu zaznaczone jako miejscowości mniejsze od sąsiednich Pęcic, Nowej Wsi czy Sokołowa. Żbików w dalszym ciągu jest miejscowością znacznie większą od Pruszkowa.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 22. 1832r. J.Kolberg, Mappa Królestwa Polskiego – Warszawa 1832 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa z 1835 r. jest bardzo ciekawa ze względu na rozwój regionu bo wyrysowana jest już trasa kolei Warszawsko – Wiedeńskiej przebiegającej przez Pruszków. Nie występuje obecne istniejący Piastów a współczesne miasto Ursus to wieś nosząca dawniej nazwę Czechowice.