Wstęp

Opracowanie niniejsze ma charakter poglądowy i może być interesujące dla czytelników, którzy lubią oglądać i analizować szczegóły map. Także dla osób, które szukają dokładniejszych wiadomości o Komorowie jest źródłem wiedzy o rozwoju tej miejscowości i jego najbliższych okolicach. Podane są  źródła gdzie należy szukać map związanych z Komorowem. Przedstawione są tylko wycinki interesujących map jednak kopie całych map są w posiadaniu autora niniejszego opracowania.

Można mieć zastrzeżenia do jakości prezentowanych map jednak tylko takie kopie udało się autorowi zdobyć w bibliotekach.

O Komorowie i jego początkach

Nazwa Komorów pojawia się w historii około XIV-XV wieku z tym, że dotyczyła ona folwarku Komorów i wsi Komorów początkowo pańszczyźnianej. W XIX wieku ludność nie przekraczała 100 osób łącznie z robotnikami sezonowymi zatrudnionymi w folwarku.

Jako folwark i wieś Komorów zaczyna pojawiać się na mapach, mimo niewielkiej populacji już w końcu XVI wieku.

Natomiast miejscowość Komorów jako Miasto-Ogród ma dopiero niecałe 80 lat gdyż plan „Miasto Ogród Komorów” zatwierdzony został decyzją Warszawskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 14 stycznia 1930 roku.

Plan Miasta Ogrodu sporządził mierniczy p. Szymański.

Na powstanie Komorowa jako miejscowości znaczący wpływ miało uruchomienie w grudniu 1927 roku Elektrycznej Kolei Dojazdowej /EKD/ na trasie Warszawa – Grodzisk Mazowiecki.

Kolejkę EKD – pierwszą w kraju kolej elektryczną – uruchomiono staraniem pierwszej w odrodzonej Polsce Spółki Akcyjnej „Siła i Światło”, która powstała 5 grudnia 1918r. Spółka ta miała na celu finansowanie elektrowni, tramwajów, kolei elektrycznych i innych przedsiębiorstw związanych z wytwarzaniem energii elektrycznej. W skład tej grupy wchodziła m.in. Elektrownia Okręgowa w Pruszkowie S.A. - wyłączny dostawca energii elektrycznej dla kolejki EKD

Kliknij, by powiększyć
Fot.1.  Notatka zatwierdzająca plan Komorowa przedstawiona na Fot.38.

Komorów względem sąsiednich miejscowości był usytuowany następująco:
Leżał na linii drogi Helenów – Janki, położony był obok już wtedy dużego Pruszkowa a tory kolejki EKD z Komorowa połączone były bocznicą z torami kolei w Pruszkowie.  Najlepiej to przedstawia poniższy szkic.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 2.  Szkic sytuacyjny z 1930 r.

Dla celów niniejszej pracy zapoznałem się ze zbiorami map dostępnymi w Bibliotece Narodowej w Warszawie, Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowym w Grodzisku Mazowieckim i zbiorami prywatnymi.

Komorów na mapach do XIX wieku

Najstarsza mapa terenów w okolicach Warszawy pochodzi z Atlasu Historycznego Polski – jest to mapa Mazowsza – część południowa – z drugiej połowy XVI wieku. Mapa ta została umieszczona w wydawnictwie Państwowego Wydawnictwa Naukowego w 1973 r.

Na mapie tej mamy przedstawione prawie wszystkie miejscowości obecnie istniejące z tym, że mają odrobinę inne nazwy np. Komorowo, Pruszkowo, Grodzisko, Brwinowo itd.

Mapa tu przedstawiona jest wynikiem pracy historyków współczesnych przedstawionym w opracowaniu  naukowym Polskiej Akademii Nauk – Instytut Historii z 1973r.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku – Atlas Historyczny Polski (wydawnictwo PWN – 1973r).

Natomiast najstarszą mapą z którą się zetknąłem, a na której występuje nazwa Komorów jest mapa dostępna w Bibliotece Narodowej z 1770 r. jednak nie pokazuję jej w tej pracy gdyż jest prawie nieczytelna.

Jest to mapa całej Polski sporządzona przez Carolusa Porthees – Rei Termentarice Centurio nosząca nazwę „Stanislao Augusto Regi Polonice – Domino suo Clementissimo D.D.D.”

Ze źródeł bibliotecznych pozyskałem mapy z końca XVIIIw. z lat 1790, 1792 i 1794. Pokazują one Komorów i sąsiednie miejscowości, które istnieją do chwili obecnej.

Nie ma jednak takich miejscowości jak Nowa Wieś, Kanie, Helenów czy Sokołów. Należy zaznaczyć, że Komorów w tym okresie liczył niewiele ponad 50 stałych mieszkańców i to głównie we wsi Komorów, która na tych mapach nie jest wyodrębniona a stanowi całość z folwarkiem. Pojawia się niewielka ale już zaznaczona miejscowość Granica obecnie tworząca całość administracyjną z Komorowem.

Reguły dzielą się na trzy osady: Reguły Wielkie, Kuchy i Malichy.  Obecna miejscowość Opacz nosi nazwę Opacie Małe i Wielkie.

Brak jest śladów rozwidlenia dróg w Jankach – droga główna prowadzi do Nadarzyna i dalej.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 4. Mapa z 1790 r. „Envtrons de Varsovie” wydaną  przez Grave par Ambroise Tardien a Paris (zbiór Biblioteki Narodowej).

Na powyższej mapie są już zaznaczone Pruszków i Tworków  jednak największą miejscowością w tym  rejonie jest Żbików.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 5.  Mapa z 1792r.  "Mapa szczegulna" Województwa Rawskiego zrządzona w zakresie wielu innych mapp mieyscowych tak dawniey iak zakresie swiezo  odrysowanych tudziesz  gościńcowych w zakresie niewątpliwych wiadomości według reguł geograficznych zakresie obserwacyi  astronomicznych przez Karola de Perthees – Pułkownika woysk koronnych zakresie J.K.M. Geografa (zbiory Biblioteki Narodowej)

Na mapach z lat  1790-1792 nie ma wielkich różnic w obrazie przedstawionych miejscowości choć na mapie z 1792r. pokazano już Dwór Chlebów i cegielnię w Wolicy

Z tego okresu pochodzi też mapa Okolic Warszawy w diametrze pięciu mil  wydana w 1794 r.  w Berlinie (Berlin 1794 im Verlag von Simon Schropp & comp. - Legend der Stadt Warschau mit allen umliegenden Oertern).

Największymi miejscowościami w okolicy Komorowa były Żbików, Pęcice, Raszyn i Nadarzyn, w którym jak wynika z mapy była poczta lub stacja dyliżansów (znak trąbki). Rzeka Utrata nosi tu kilkakrotnie powtarzaną na mapie nazwę R.Rnowa. Być może był to okres w którym nadano nazwę rzece po raz pierwszy.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 6.  Okolice Warszawy w  diametrze piaciu mil – 1794 – na następnym zdjęciu pokazano jak wygląda ona w oryginale (zbiory Biblioteki Narodowej).

Kliknij, by powiększyć
Fot. 7.   Okolice Warszawy w diametrze piaciu mil 1794 rok (Bibl. Uniwersytecka w Warszawie mapa w kolorach).

Kliknij, by powiększyć
Fot. 8.  Tytuł mapy z 1794 r. (zbiór Bibl. Uniwersyteckiej w Warszawie).

Komorów na mapach w XIX w (1)

Wiek XIX charakteryzował się znacznym rozwojem cywilizacyjnym, jednak nie ustrzegł się od negatywnych zjawisk związanych z wojnami europejskimi w tym napoleońską a w samej Polsce powstaniami narodowymi. Postęp a także wojsko wymagało coraz dokładniejszych informacji o poszczególnych terenach, co skutkowało rozwojem kartografii. Powstało w tym czasie wiele map wydanych w wielu krajach Europy. Mapy były nowelizowane stosunkowo często z tym, że najdokładniejsze miały przeznaczenie wojskowe.

Mapy z początku XIX w. głównie wykonywane były przez trzech zaborców: Rosję, Prusy i Austro-Węgry.

Na mapie z 1802 r. pojawia się pierwszy raz Nowawieś jako jedno słowo a nazwa Pęcic pisana jest przez Pencice. Pojawia się też specjalnie zaznaczony pałac w Helenowie jako Hof Hellenow.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 9.  1802r.  D.Gilly.  Special Karte von Suedpreussen – aus der  Koniglichen grossen topographischen Vermessungs – Karte Berlin (zbiory Biblioteki Narodowej).

Na mapach z 1802, 1808 i 1811 r.  brak jest skrzyżowania w Jankach rozgałęziających drogę wylotową z Warszawy na Kraków i Katowice. Jest tylko droga prowadząca do Nadarzyna i dalej.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 10 – 1808 - Neuste Karte von ganz Preussen und Herzogthum Warschau – nebst dem angranzenden oesterreichischen und russischen Anteil von Polen – Wien 1808 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Mapa poniżej z 1811 r.  pokazuje kościół w Pencicach jako jedyny w okolicy, karczmy w Pencicach, Granicy i Komorowie oraz  stosunkowo dużą ilość młynów wodnych – w Komorowie, Pencicach, Pruszkowie, Michałowicach, Raszynie  i dwa w Falentach Starych i Nowych (alt i neu). Nowawieś występuje jako jedno słowo. Obecne Paluchy to Palluchy, Sękocin ma nazwę Senkocin.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 11. 1811r.  FW Streit, CF Weiland – Topographisch – militairische Charte  von Konigreichen Preußen und Polen Grossherzogthum Posen in 85 Sektionen – Weimar 1811 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Jako ciekawostkę można przedstawić legendę do powyższej mapy obfitującej w szczegóły istniejących na terenie obiektów.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 12. Legenda do mapy z 1811r. przedstawionej na Fot. 11

Podobne szczegóły zawiera mapa z 1812 r. wydana w Rosji – Ciekawostką jest, że dalej Nowawieś i Pencice mają tu dalej inną pisownię niż obecnie.

Kliknij, by powiększyć
Fot.13. 1812r.  Semitopograficzeskaja Karta Carstwa Polskogo – ST.Petersburg – 1812 (zbiór Biblioteki Narodowej).

Mapa z 1818r.  jest trochę mniej dokładna od mapy poprzedniej jednak jest to usprawiedliwione faktem, że jest to wycinek dużej mapy obejmującej całe Prusy

Kliknij, by powiększyć
Fot. 14. 1818r.  FB Engelhardt, General - Karte von dem Preussischen Starte – Halle 1818r. /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Poniżej zaznaczono jak na mapie Prus i Zaboru Pruskiego naniesiono siatkę  jej podziału na poszczególne części dla celów wydawniczych.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 15. 1818r. "Ubersicht..." całościowa mapa z której pochodzi wycinek przedstawiony na Fot.14 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa z 1821r. ma przeznaczenie czysto wojskowe i pokazywała tylko te miejscowości, które mogły być przydatne dla wojska, jego aprowizacji i zakwaterowania. Podziałka i położenie miejscowości w stosunku do stron świata jest dosyć dowolne.

Kliknij, by powiększyć
Fot.16. 1821r. Karta zbioru do okolic Warszawy zdiętych przez Officierów Kwatermistrzostwa G. pod Dyrekcją Pułkownika Wyszkowskiego – Plany Warszawy 1815-1831 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Poniżej strona tytułowa powyższej mapy.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 17. 1821r. Strona tytułowa mapy z Fot. 16 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Na następnej mapie pochodzącej z Atlasu Królestwa Polskiego autorstwa Juliusza Kolberga, chyba najbardziej znanego geografa tych czasów, pojawia się po raz pierwszy skrzyżowanie dróg w Jankach.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 18. 1826-27r. J.Kolberg – Atlas Królestwa Polskiego Warszawa 1826-27r. (zbiory Biblioteki Narodowej). Mapa ta zawiera bardzo wiele szczegółów, które przedstawiono w legendzie mapy, jak wielkości miast, instytuty religijne i naukowe, sądy i trybunały, fabryki, papiernie itp.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 19. Legenda do atlasu z Fot. 18 /zbiory biblioteki Narodowej/.

Atlas ten rozrysowany był dla poszczególnych województw.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 20. 1826r. Strona tytułowa atlasu z Fot. 18 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

Ciekawą mapą w dużej skali jest „Plan okolic Warszawy” dla celów wojskowych na którym przedstawiono pojedyncze budynki w miejscowościach. Szkoda tylko, że jest mało czytelna jako reprodukcja. Obecna miejscowość Tworki nosi tu nazwę Tworków tworząc jakby jedną dużą wieś razem z Malichami i Regułami.

Widać rozbudowany Pruszków o zwartej zabudowie w postaci zbliżonej do kwadratu.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 21. 1829r.  Plan okolic Warszawy – Leve et litographie par le Quart Maitral G-al. De I Armie Polonaise en 1829 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa też autorstwa J.Kolberga z 1832 r. jest uaktualnieniem Atlasu Królestwa Polskiego z 1826 r.  Komorów i Helenów są tu zaznaczone jako miejscowości mniejsze od sąsiednich Pęcic, Nowej Wsi czy Sokołowa. Żbików w dalszym ciągu jest miejscowością znacznie większą od Pruszkowa.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 22. 1832r. J.Kolberg, Mappa Królestwa Polskiego – Warszawa 1832 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Następna mapa z 1835 r. jest bardzo ciekawa ze względu na rozwój regionu bo wyrysowana jest już trasa kolei Warszawsko – Wiedeńskiej przebiegającej przez Pruszków. Nie występuje obecne istniejący Piastów a współczesne miasto Ursus to wieś nosząca dawniej nazwę Czechowice.

Komorów na mapach w XIX w (2)

Kliknij, by powiększyć
Fot. 23. 1835r.  FB Engelhardt , Karte vom Preussischen Starte …. Wyd. 2 Berlin 1835 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Zaznaczony po raz pierwszy na mapie projektowany przebieg linii kolejowej warszawsko-wiedeńskiej.
Kolejna mapa /poniżej/ jest bardzo dokładna. W miejscowościach przedstawione są już grupy budynków. Nasuwa się myśl o pomyłce przy nazwaniu rzeki płynącej przez Michałowie jako Utratę. Rzeka ta na współczesnych mapach ma nazwę Raszynka. Rzeka płynąca przez Komorów i Pęcice nosi nazwę Mrowa. Po raz pierwszy rozdzielona jest nazwa Nowa Wieś.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 24. 1843r. Mapa Kwatermistrzostwa Wojsk Polskich (zbiory Biblioteki Narodowej).

Mapa następna jest prawie identyczna z poprzednią z tym, że nie podano tu nazwy rzeki Utraty.

Po raz pierwszy przedstawiono linię kolejową kolei Warszawsko – Wiedeńskiej a więc już przed 1843r. była uruchomiona.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 25. 1844r. DG Reymann, Topographische Specialkarte, Glogau - 1844 (zbiory Biblioteki Narodowej).

Na następnej mapie pojawiają się po raz pierwszy Kanie jako samodzielna miejscowość. Rzeka płynąca przez Michałowice na tej mapie nosi nazwę Mrowa co znów nasuwa myśl o pomyłce, gdyż Mrowa na mapie z Fot.24 płynie przez Komorów i Pęcice.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 26. 1859r. W. Chrzanowski, Karta dawnej Polski z przyległymi okolicami krajów sąsiednich według nowszych materiałów – Paryż – 1859 (zbiory Biblioteki Narodowej).

W 1862 roku Juliusz Kolberg sporządza następną mapę „Mappa Królestwa Polskiego” wydaną przez oficynę J.G.Arnholda w Warszawie.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 27. 1862r. J. Kolberg , Strona tytułowa mapy – Mappa Królestwa Polskiego – Warszawa 1862 (zbiory Biblioteki Narodowej).

W mapie tej jak widać z zamieszczonej dalej legendy uwidoczniono nie tylko miasta ale też i  wsie z kościołem filialnym, kolonie i domy rozrzucone, karczmy oddzielne, stacje koleji żelaznej, granice powiatów, granice zaborów itp.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 28. 1862r. Mapa z widoczną nazwą Komorów – wycinek mapy z Fot. 27.

Poniżej legenda do „Mappy Królestwa Polskiego”.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 29. Legenda do mapy z Fot. 27.

Następnym geografem zajmującym się mapami Polski był Rosjanin M.Nipanicz wydający w rok po J.Kolbergu  w 1863r. różne mapy „Królestwa Polskiego”.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 30. 1863r. Strona tytułowa mapy „Mappa Królestwa Polskiego pod względem jeograficznym, administracyjnym, duchownym, naukowym, sądowym i przemysłowym – M.Nipanicz (zbiory Biblioteki Narodowej).
Mapa jest starannie narysowana i pokazuje m.in. stacje kolejowe w Pruszkowie, Brwinowie i Grodzisku. Pruszków jest pierwszą stacją od Warszawy.

Miejscowości Komorów , Helenów, Pęcice, Żbików, Brwinów stanowią już wielkości porównywalne.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 31. 1863r. Szczegóły mapy o której mowa na Fot.30.

Poniżej mapa z 1863 r. przystosowana dla celów wojskowych z większą ilością szczegółów.

Przy skrzyżowaniu w Jankach pokazano przebudowę drogi w kierunku Nadarzyna i za Nadarzynem. Zaznaczono projektowaną nową drogę z miejscowości Wolica przez Komorów, Pęcice w kierunku Opaczy i Włoch – projekt nie został zrealizowany.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 32. 1863r. J.Nipanicz i J. Jadrow „Mappa Królestwa Polskiego” ułożona i litografowana w Zarządzie Ober Kwatermistrza Wojsk w Królestwie Polskim (zbiory Biblioteki Narodowej).

Dalsze rozwinięcie i uszczegółowienie map Nipanicza z nowym podziałem terytorialnym w obrębie okręgu Warszawskiego przedstawiono na Fot.33.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 33. 1870r.  J. Nipanicz „Mappa Królestwa Polskiego” z nowym podziałem (zbiory Biblioteki Narodowej)
Bardzo ciekawa jest legenda do powyższej mapy bo przedstawiono na niej takie szczegóły jak np. Domy księży (XX) Emerytów w Łowiczu i w Łysej Górze, Urzędy Wójta Gminy, Sądy Pokoju, Zakony, żeglowne części rzek dla statków i tratew oraz wiele innych szczegółów.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 34. 1870r.  Legenda do mapy z Fot. 33
W końcu XIX w. sporządzano bardzo dokładne plany w ramach miejscowości dla celów hipotecznych jak np. poniższy plan lasów helenowskich graniczących z Komorowem.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 35. 1899r. Plan hipoteczny lasów Helenowskich sporządzony przez Januarego Władysława Starżyńskiego przysięgłego geodety drugiej klasy (zbiory Archiwum Akt Nowych w Warszawie).

Wiek XX na mapach związanych z Komorowem

Wiek XX nie zaowocował taką ilością map jak w wieku poprzednim, jednak sporządzono dwie mapy bardzo dokładne ale jak można się zorientować z dat i wydawców były one związane z wojnami światowymi. Pierwsza to mapa sztabowa z 1913r., czyli tuż przed I Wojną Światową a druga wykonana w 1934r. – 5 lat przed II Wojną Światową.

Podkreślić należy dzieło Towarzystwa Automobilistów z 1912 r. przeznaczone dla coraz większej rzeszy posiadaczy i użytkowników samochodów w postaci Atlasu Samochodowego wydawanego od tej pory cyklicznie aż do czasów obecnych.

Znalazło się w nim też miejsce dla Komorowa.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 36. 1912r. Strona tytułowa „Pierwszego atlasu samochodowego” wydanego przez Towarzystwo Automobilistów Królestwa Polskiego (Bibl. Uniwersytecka w Warszawie).

Na mapie tej widać Komorów i drogi przez niego prowadzące.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 37. Mapa Sztabowa z 1913r. (z wystawy w Podkowie Leśnej – 2008r.).

Na Fot.38. przedstawiono plan parcelacji ziemi majątku Komorów dla przekształcenia jej na nowoczesne osiedle „Miasto Ogród Komorów” Wydarzenie to miało miejsce w 1930r.

Geneza powstania Miasta Ogrodu Komorów i jego historia przedstawiona jest przez autora w odrębnych opracowaniach dostępnych m.in. na stronach internetowych  www.komorow.pl i www.stankiewicz.e.pl  - pod tytułami „Historia Komorowa”, „Rodzina Józefa Markowicza” i „Zabytkowy Komorów”.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 38. Miasto Ogród Komorów 1930r.

W 1934r. powstają bardzo dokładne mapy całej Polski sporządzone dla celów wojskowych przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Wycinek tych map – część „Warszawa Zachód” jest przedstawiony poniżej.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 39. Wojskowy Instytut Geograficzny 1934r. (zbiory Biblioteki Narodowej).

Porównując poprzedni plan i powyższą mapę zauważyć można, że w ciągu 4 lat zostało wybudowanych na terenie „Miasta Ogrodu Komorów” tylko 6 budynków głównie w okolicy ul. Spacerowej.

Na mapie zaznaczone jest 6 starych budynków z końca XIX wieku wzdłuż ulicy Szosa Komorowska. Dokładnie widoczna jest też trasa kolejki EKD oddanej do eksploatacji w 1927 r.

Z mapy wynika także, że teren obecnych Pęcic Małych i „Salisowa” nosił ówcześnie nazwę „Folwark Lindowo”.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 40. Pierwszy plan Komorowa przeznaczony do sprzedaży – wyd. Elżbiety Drachal 1992 r.
Granica tworzy tu osobną jednostkę oznaczoną na zielono. Nie rozrysowano na planie wsi Komorów /kolor czerwony).

Po raz pierwszy pokazane są tereny spółdzielni mieszkaniowych na północnej stronie Aleji Marii Dąbrowskiej m.in. „Domeczek” i „Wiklina”.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 41. Wycinek planu Pruszkowa z Komorowem – wydawnictwo  Chart – Mariana Skwary z 2000 r.

Zauważa się, po raz pierwszy nazwy – jakby dzielnic Komorowa: Komorów Osiedle, Komorów Granica i Komorów Wieś.

W rejonie zalewu rzeki Utraty i w jej dolinie na terenie dawnych łąk pojawia się siatka nowych ulic związana z intensywnie rozwijającym się budownictwem jednorodzinnym. Przedstawia to następna mapa z Fot. 42.

Zabytkowy Komorów XXI wiek

Na przestrzeni 70 lat jakie minęły od sporządzenia mapy WIG-u 1934r. /Fot.39/ Komorów rozbudował się w sposób dynamiczny. Ilość domów trudna jest do policzenia a ilość wolnych bez zabudowy działek można policzyć na palcach.

Ponieważ układ urbanistyczny osiedla i przedwojenne domy są unikalnymi w skali regionu – na jesieni 2008 r. Mazowiecki

Wojewódzki Konserwator Zabytków podejmuje decyzję o uznaniu znacznej części Komorowa jako zabytku i wpisaniu go do rejestru zabytków.

Kliknij, by powiększyć
Fot. 42.  Mapa – plan  Komorowa związany z  decyzją 1337/2008 Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 2008r. (zaznaczono obszar zabytkowego układu urbanistycznego i zespołu budowlanego).

Przedstawione w opracowaniu mapy dają na przykładzie Komorowa przegląd rozwoju regionu podwarszawskiego i jego opisanie na nośniku papierowym. Można nad nimi siedzieć godzinami i prowadzić różne ciekawe analizy.

Obecnie w XXI wieku mamy mapy komputerowe oparte na pomiarach satelitarnych. Niepotrzebne są mapy w domu bo w każdej chwili można włączyć komputer i mieć wydruk dowolnego skrawka ziemi. Zanika druk atlasów samochodowych bo sklepy oferują nam urządzenia GPS bez których nowoczesny kierowca nie rusza się z domu.

Trochę żal, bo czytanie map jest jak czytanie dobrej książki.